Ostra białaczka szpikowa. „Szanse na wyleczenie ma 50-60 proc. chorych”

Pierwszy etap terapii to tzw. indukcja remisji, czyli podanie chemioterapii, która trwa zwykle około siedmiu dni. Jej celem jest zniszczenie komórek białaczkowych. Leczenie AML jest coraz bardziej spersonalizowane, czyli dopasowane do konkretnego pacjenta. Na podstawie badań genetycznych dobiera się tzw. terapie celowane, które są dokładnie ukierunkowane na określone mutacje genetyczne.

Po chemioterapii organizm wchodzi w tzw. fazę aplazji, czyli okres, w którym szpik kostny przestaje tymczasowo produkować zdrowe komórki krwi. W tym czasie pacjent ma bardzo obniżoną odporność, może rozwinąć infekcje i potrzebuje wsparcia – np. antybiotyków, przetoczeń krwi i płytek.

Po dwóch-czterech tygodniach zdrowe komórki szpiku zaczynają się odbudowywać. Jeśli morfologia się poprawia, a w badaniu szpiku nie widać komórek białaczkowych (czyli tzw. blastów), mówimy o remisji. Oznacza to, że choroba cofnęła się i leczenie przyniosło efekt – choć kolejne etapy terapii nadal są konieczne.

Po przeszczepieniu organizm potrzebuje czasu, by nowe komórki zaczęły się przyjmować i produkować zdrową krew. W tym okresie pacjent jest bardzo podatny na infekcje i wymaga specjalistycznej opieki. Choć przeszczepienie to poważny i obciążający etap leczenia, w wielu przypadkach daje realną szansę na trwałe wyleczenie białaczki. O tym, czy pacjent kwalifikuje się do przeszczepu, decyduje wiele czynników – m.in. wiek, stan zdrowia, obecność określonych mutacji genetycznych i odpowiedź organizmu na wcześniejsze leczenie.

Kiedy lekarze decydują się na przeszczepienie szpiku? - Jeśli pacjent uzyska po intensywnym leczeniu remisje, to wcale nie znaczy, że on po tym intensywnym leczeniu jest już wyleczony. Zwykle w szpiku pozostają jeszcze resztkowe komórki. Gdybyśmy zakończyli leczenie na tym etapie, to natychmiast doszłoby do nawrotu choroby. W związku z tym drugim etapem leczenia intensywnego jest tak zwane leczenie poemisyjne. I możemy tutaj wykorzystać intensywną chemioterapię. Ale możemy również wybranych grupach, wzmocnić tę intensywną chemioterapię wykonaniem przeszczepienia szpiku od zgodnego dawcy rodzinnego lub dawcy niespokrewnionego – mówi prof. Agnieszka Wierzbowska.

- Przeszczep szpiku kostnego to leczenie ukierunkowane na tzw. chorobę resztkową – czyli komórki białaczkowe, które nadal mogą się ukrywać w organizmie po remisji – podkreśla prof. Agnieszka Wierzbowska, hematolog. Jak wygląda procedura?

Pierwszym krokiem do przeszczepu jest znalezienie zgodnego dawcy – najpierw wśród rodzeństwa, a jeśli się nie uda, w światowej bazie niespokrewnionych dawców. - Jeśli nie mamy czasu na długie szukanie lub nie znajdziemy w pełni zgodnego dawcy, możemy wykonać przeszczep od tzw. dawcy haploidentycznego – czyli częściowo zgodnego, np. rodzica lub dziecka – wyjaśnia ekspertka. Po intensywnej chemioterapii pacjent otrzymuje komórki od dawcy, a następnie przez kilka miesięcy przyjmuje leki osłabiające układ odpornościowy (immunosupresję), by zapobiec odrzuceniu przeszczepu.

Przeszczep daje też dodatkowy efekt – tzw. reakcję przeszczep przeciwko białaczce (GVL). Oznacza to, że komórki odpornościowe dawcy potrafią rozpoznać i zniszczyć resztki białaczki. - Paradoksalnie niewielka reakcja przeszczep przeciwko gospodarzowi może być korzystna – bo oznacza, że układ odpornościowy dawcy działa i szuka komórek nowotworowych – dodaje prof. Wierzbowska. Współczesne leczenie skupia się na tym, by zbalansować terapię – zachować korzystny efekt immunologiczny, ale uniknąć powikłań.